W pierwszej części artykułu (nr 3/2007 CH&K) przedstawiono wpływ czynników fizycznych, takich jak: wilgotność względna i temperatura powietrza, zawartość wilgoci w przedmiotach zabytkowych i materiałach oraz oświetlenie naturalne i sztuczne na przechowywane zabytki.

Natomiast w niniejszej publikacji scharakteryzowano pokrótce kolejne czynniki wpływające na stan obiektów, a mianowicie:

Czynniki biologiczne

    Do czynników biologicznych znajdowanych w archiwach i muzeach, wymienionych poniżej zgodnie z częstością występowania, zalicza się [12]:

    Do czynników biologicznych (nie omówionych w niniejszym artykule) należą także:

• grzyby domowe,
• roztocza,
• glony,
• mchy, porosty.

        Na rysunku przedstawiono związek intensywności rozwoju drobnoustrojów oraz intensywności oddziaływania innych czynników z wartością wilgotności względnej powietrza.

Drobnoustroje

    Atakowi biologicznemu ulegają wszystkie materiały organiczne niezależnie od ich pochodzenia i wartości artystycznej. Przechowywane w złych warunkach, zaniedbane, pokrywają się kurzem, niszczeją, pleśnieją i stają się pokarmem dla owadów [15].
    Objawami destrukcji obiektów zabytkowych przez drobnoustroje są [15]:

Zanieczyszczenia powietrza wewnętrznego

    Zanieczyszczenia powietrza wewnętrznego w muzeach można podzielić na dwie kategorie:

      Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego pochodzą głównie ze źródeł przemysłowych oraz środków komunikacji (tabela 1).  Na niszczycielskie oddziaływanie zanieczyszczeń zawartych w powietrzu zewnętrznym, a dostających się do budynku przez otwarte okna oraz nieszczelności lub, gdy są instalacje wentylacyjne i klimatyzacyjne, wraz z niedostatecznie oczyszczonym powietrzem wentylacyjnym, narażone są przede wszystkim magazyny, sale ekspozycyjne i inne pomieszczenia, znajdujące się na terenach o dużym środków transportu. Powietrze, szczególnie w dużych aglomeracjach miejskich, unosi kurz, spaliny, dymy, pyły przemysłowe, co sprzyja wielu niekorzystnym reakcjom chemicznym.
    W przypadku przedmiotów znajdujących się w bibliotekach i w archiwach szczególnie szkodliwym zanieczyszczeniem atmosferycznym jest dwutlenek siarki, który zaabsorbowany z powietrza rozpuszcza się w wilgoci, zawsze obecnej w papierze, tworząc kwas siarkowy, który ma destrukcyjny wpływ na cząstki celulozy (papier) i kolagenu (skóra), powodując ich rozkład. Kwas ten absorbuje się na powierzchni papieru, płótna czy skóry, robiąc duże zniszczenia [13], [17]. Obecność kwasu siarkowego prowadzi do zakwaszenia papieru, które wzmaga się, gdy w papierze znajdują się odrobiny metali, żelaza, miedzi, manganu, katalizujące reakcję utleniania SO2 tlenem z powietrza do SO3. Obecne w powietrzu pyły również przyspieszają tę reakcję utleniania [13]. (…)