Dla branży HVAC temat zużytego sprzętu (ZSEE) przestaje być wyłącznie tematem „dla specjalistów od elektroodpadów”. W 2022 r. w krajach UE27+4 (Islandia, Norwegia, Szwajcaria i Wlk. Brytania) wytworzono 10,7 mln ton ZSEE, a do legalnego systemu trafiło ok. 5,7 mln ton, czyli 54%. Reszta „zniknęła” w równoległych strumieniach, m.in. w złomie, na składowiskach i w nieudokumentowanych przepływach. W tym samym strumieniu jest ok. 1 mln ton surowców krytycznych rocznie – materiałów kluczowych dla produkcji urządzeń elektrycznych i elektronicznych, w tym związanych z chłodnictwem i klimatyzacją. Z tego powodu elektroodpady zaczynają być ważnym tematem dla osób związanych z pozyskiwaniem cennych surowców.

Wprowadzający, czyli producenci i importerzy, mają ustawowy obowiązek zapewnienia finansowania zbiórki i przetwarzania sprzętu po zakończeniu użytkowania oraz prowadzenia publicznych kampanii edukacyjnych. Realizacja tych obowiązków może być prowadzona samodzielnie albo powierzona organizacji odzysku. ElektroEko zajmuje się tym od dwudziestu lat, będąc największą organizacją odzysku ZSEE w Polsce. Jest też jedynym polskim przedstawicielem w WEEE Forum, międzynarodowym branżowym stowarzyszeniu zapraszanym do opiniowania legislacji na poziomie Komisji Europejskiej, dotyczącej problematyki zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego.

„W branży HVAC dochodzi czynnik, który znacząco wpływa na koszty i ryzyko: długowieczność urządzeń. W ubiegłorocznej analizie dla rynku HVAC zwrócono uwagę na paradoks pomp ciepła: obowiązki liczone są na podstawie sprzedaży z ostatnich lat, a koszty pojawiają się «od pierwszego roku», mimo że urządzenia działają nawet 15–20 lat”, mówi Grzegorz Skrzypczak, prezes zarządu ElektroEko. „To prosta droga do presji cenowej i ryzyka opłat, gdy system «nie dowozi» wymaganych, choć wirtualnych, poziomów zbierania”, dodaje.

Ryzyko jest też regulacyjne. Jedna zmiana interpretacji przepisów – potwierdzona orzeczeniem sądu – może wywrócić łańcuch zagospodarowania odpadów i przerzucić skutki finansowe na wprowadzających, mimo braku ich realnego wpływu na praktyki przetwórców.

Dlaczego surowce są dziś równie ważne jak masa

„Europa sprowadza ponad dziewięćdziesiąt procent surowców krytycznych z zewnątrz, przede wszystkim z Chin” – mówi prezes ElektroEko. W tym ujęciu właściwy recykling elektroodpadów to element budowania bezpieczeństwa surowcowego i optymalizacji kosztów w całym łańcuchu dostaw, a nie tylko obowiązek środowiskowy.

Polska ma dobre wyniki ilościowe w zbieraniu elektroodpadów: 15,21 kg ZSEE zebranych na mieszkańca w 2023 r., przy średniej UE 11,61 kg według Eurostatu. Jednocześnie na poziomie całej UE wskaźniki nadal odbiegają od celu, a luka zbiórkowa ma realną cenę – w dyskusjach na poziomie UE pojawia się m.in. koncepcja opłaty 2 euro za każdy niezebrany kilogram.

Jakiej organizacji odzysku powinien oczekiwać wprowadzający HVAC

Dla producenta lub importera urządzeń HVAC organizacja odzysku jest w praktyce „zewnętrznym działem realizacji obowiązków” w obszarze ZSEE. Dlatego liczą się cztery kryteria: doświadczenie organizacji odzysku, kontrola nad wydatkowaniem środków, wiarygodne dane możliwe do audytu oraz brak konfliktu interesów.

Po pierwsze: doświadczenie organizacji odzysku i rzeczywiste reprezentowanie interesów wprowadzającego.

Po drugie: nadzór nad pieniędzmi. Wprowadzający finansuje system, więc musi mieć pewność, że płaci za realne działania: zbiórkę, przetwarzanie i edukację – a nie za marketingowe deklaracje. Po trzecie: wiarygodne dane. Raportowanie powinno być spójne i weryfikowalne, bo bez tego trudno zarządzać ryzykiem kosztowym i regulacyjnym. Po czwarte: niezależność. Jak podkreśla Grzegorz Skrzypczak, gdy organizacja odzysku jest powiązana kapitałowo z firmami realizującymi przetwarzanie, „znika niezależna weryfikacja kosztów i jakości i pojawia się konflikt interesów.” Sprawą zasadniczą stają się zasoby finansowe organizacji odzysku, gwarantujące bezpieczeństwo wprowadzającego.

„ElektroEko jest spółką założoną i nadzorowaną wyłącznie przez producentów, importerów i ich organizacje branżowe. To jedyna taka struktura na polskim rynku, która w pełni wyklucza konflikt interesów. Przez dwadzieścia lat sfinansowaliśmy zebranie, przetworzenie i recykling około 2 milionów ton sprzętu. Ze środków przekazanych przez ElektroEko do systemu finansowania i na inwestycje w zakładach przetwarzania w Polsce powstały nowe linie demontażu, separatory frakcji oraz systemy odzysku freonu i innych substancji niebezpiecznych. Mówimy tu o kwocie około 830 mln złotych”, podkreśla Grzegorz Skrzypczak. „Jednocześnie zaoszczędziliśmy dla konsumentów ponad 200 milionów złotych i zainwestowaliśmy około 58 milionów złotych w edukację. Jakość naszych usług wynika z dwudziestoletniego doświadczenia, transparentności i wiarygodności potwierdzonej zaufaniem naszych klientów”, podsumowuje prezes zarządu ElektroEko.

Dla zarządów HVAC wniosek jest praktyczny: warto wybierać partnera, który jest w stanie udokumentować efekty, zapewnia niezależny nadzór nad wydatkami i nie ma strukturalnej motywacji, by oferować najniższe, często dumpingowe ceny kosztem braku przejrzystości i znaczącego ryzyka finansowego i wizerunkowego dla swoich klientów.

Więcej informacji na https://www.elektroeko.pl/