Pierwsza część artykułu została poświęcona określeniu powiązań pomiędzy aspektami zrównoważonego rozwoju w budownictwie, a właścicielami systemów i wyrobów wykorystywanych do ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji budynków. Przegląd inicjatyw Unii Europejskiej rozpoczyna się analizą aktów wdrażających kryteria efektywności energetycznej i wykorzystywania energii ze źródeł odnawialnych.

Rozwój zrównoważony w budownictwie

Raport Komisji Brundtland „Nasza Wspólna Przyszłość” (1987) [1] określił zrównoważony rozwój jako spełniający potrzeby teraźniejsze bez ograniczania spełniania potrzeb przyszłych pokoleń. Odnosi się to do wielu obszarów działalności człowieka, między innymi do niezwykle istotnej gałęzi gospodarki, jaką jest budownictwo. Analizując zagadnienia rozwoju zrównoważonego należy wyróżnić trzy grupy aspektów:
- środowiskowych,
- socjalnych (społecznych)
- ekonomicznych.

Aspekty te odnoszą się zarówno do wyrobów, robót budowlanych, samego obiektu budowlanego, jak i też jego otoczenia. Wymagania związane z tymi aspektami będą więc dotyczyły także komponentów i systemów wykorzystywanych do ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji budynków.


Aspekty środowiskowe zrównoważonego rozwoju

Aspekty środowiskowe to aspekty związane z obiektem budowlanym w pełnym cyklu życia, mogące spowodować zmiany w środowisku. Wśród aspektów środowiskowych najczęściej wymienia się potencjał wzmacniania efektu cieplarnianego i potencjał niszczenia warstwy ozonowej, potencjał wytwarzania ozonu, eutrofizacji i zakwaszania, mikroklimat lokalny, zapotrzebowanie na energię pierwotną, wytwarzanie odpadów, emisja substancji niebezpiecznych, zużycie wody i inne aspekty wpływające na środowisko globalne i lokalne.

Obecnie największa uwaga zwracana jest na problematykę zapotrzebowania na energię pierwotną i emisję gazów cieplarnianych do atmosfery. Zgodnie z danymi Komisji Europejskiej budynki są odpowiedzialne za 42% zużycia energii i 35% emisji gazów cieplarnianych w skali Unii Europejskiej. Znacząca część podanych wartości związana jest z pokryciem zapotrzebowania na ciepło i chłód oraz koniecznością odpowiedniej wentylacji budynków. Ilość energii pierwotnej odnawialnej i nieodnawialnej doprowadzonej do budynków oraz związana z tym emisja będzie zatem także uzależniona od charakterystyki i efektywności działania systemów HVAC. Dodatkowo, lokalne źródła ciepła (kotłownie) poprzez emisję tlenków siarki i azotu wpływają na potencjał zakwaszenia gleby. Instalacje klimatyzacyjne są także potencjalnym źródłem emisji do atmosfery substancji zubażających warstwę ozonową pochodzących z nieszczelności freonowych układów chłodniczych. Instalacje wentylacji i klimatyzacji mogą być także postrzegane jako elementy wpływające na środowisko lokalne – np. poprzez wytwarzanie hałasu przez agregaty chłodnicze. Zarówno instalacje grzewcze, jak i klimatyzacyjne mają też pewien wpływ na zużycie świeżej wody w budynkach.


Aspekty społeczne zrównoważonego rozwoju

Aspekty społeczne to aspekty związane z budynkiem w jego cyklu życia, mogące wpływać na jakość życia społeczeństwa. Wśród aspektów społecznych wymienia się warunki mikroklimatu w pomieszczeniach, możliwość ich regulacji przez użytkownika, jakość powietrza wewnętrznego i wody pitnej, komfort akustyczny, komfort wizualny, efektywne wykorzystanie powierzchni, adaptowalność, brak barier i dostęp publiczny oraz np. udogodnienia dla rowerzystów, czy sztukę w budynku.

Z uwagi na fakt, iż człowiek przebywa w pomieszczeniach zamkniętych, znaczącą część swojego życia, szczególną uwagę zwraca się na spełnienie wymagań dotyczących parametrów mikroklimatu w pomieszczeniach, w szczególności obsługiwanych przez systemy wentylacji i klimatyzacji. Także jakość powietrza wewnętrznego jest związana między innymi z odpowiednią ilością powietrza wentylacyjnego. Systemy ogrzewania są w dużej mierze odpowiedzialne za zachowanie odpowiednich warunków temperaturowych w zimie, a systemy wentylacji i klimatyzacji odpowiadają za utrzymanie parametrów komfortu w zimie, w lecie oraz za jakość powietrza wewnętrznego w okresie całego roku. Instalacje HVAC są również w znaczącej części odpowiedzialne za komfort akustyczny panujący w pomieszczeniach budynku.

Systemy ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji związane są także z aspektem społecznym budynku poprzez możliwość kontroli ich działania przez użytkownika oraz potencjalną możliwość awarii. Znaczna kubatura systemów wentylacyjnych (przestrzenie zajmowane przez kanały), usytuowanie elementów nawiewnych wpływa na efektywność wykorzystania powierzchni budynków i na możliwość zmiany jej adaptacji. Z kolei lokalizacja central wentylacyjnych, czerpni i wyrzutni oraz źródeł chłodu może wpływać na estetykę elewacji i dachów.


Aspekty ekonomiczne zrównoważonego rozwoju

Aspekty ekonomiczne to aspekty związane z budynkiem w pełnym cyklu życia mające wpływ na warunki ekonomiczne. Wśród aspektów ekonomicznych wymienić można koszt budynku w cyklu życia, generowany dochód, czy stabilność wartości. Analiza kosztów w cyklu życia LCC (Life Cycle Cost) pozwala na oszacowanie kosztów związanych z obiektem lub wyrobem budowlanym w całym cyklu życia. Koszt cyklu życia uwzględnia nakłady inwestycyjne związane z wytworzeniem konstrukcji i jej systemów, koszty eksploatacji i utrzymania oraz nakłady związane z wyburzeniem. Model ekonomiczny zakłada najwyższą efektywność ekonomiczną przy minimalizacji wartości zintegrowanej LCC.

Przez znaczący koszt inwestycyjny, wpływ na zużycie energii w budynkach systemy ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji oraz wysokie nakłady związane z utrzymaniem muszą być także uwzględniane w analizie LCC odnoszącej się do budynku.


Nowe inicjatywy i regulacje UE kształtujące wymagania dla systemów i wyrobów wykorzystywanych do ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji budynków


EPBD
(...)


Energia ze źródeł odnawialnych
(...)


***

Część druga w kolejnym wydaniu