|
Na całym świecie można zaobserwować coraz większą popularność dużych centrów handlowych. Podobne zjawisko można zauważyć w Polsce, gdzie galerie handlowe są nie tylko obiektami, w których można zrobić zakupy, ale powoli stają się miejscem spędzania wolnego czasu i wypoczynku. Duża ilość odwiedzających osób w ciągu roku oraz specyfika tego typu obiektów powoduje, że są to budynki, które przez dłuższy czas wymagają chłodzenia, nawet w okresie występowania niskiej temperatury zewnętrznej. Z tego powodu konieczny jest wybór optymalnego systemu klimatyzacji.
Wszystkie urządzenia klimatyzacyjne cechują się tym, że schładzanie powietrza klimatyzacyjnego, niezależnie czy w sposób bezpośredni czy pośredni, odbywa się z wykorzystaniem zamkniętej instalacji freonowej. Warto dokonać zatem podsumowania pewnych praktycznych aspektów związanych z bezpieczeństwem instalacji freonowych.
Coraz częściej i chętniej stosowane w naszym kraju są systemy ze zmiennym przepływem czynnika chłodniczego. W budynkach jednorodzinnych, wielorodzinnych jak również w blokach mieszkalnych wykorzystywane są klimatyzatory typu split i multisplit. W centralach klimatyzacyjnych znajdują zastosowanie agregaty skraplające.
Alternatywą do systemów z bezpośrednim odparowaniem są systemy oparte na wodzie ziębniczej, która jest schładzana z wykorzystaniem agregatu ziębniczego.
W Polsce nie przywiązuje się większej wagi do bezpieczeństwa eksploatacji oraz użytkowania urządzeń i systemów klimatyzacyjnych do momentu wystąpienia poważniejszej awarii. Wtedy to szuka się jak zwykle winnego zaniedbania i zleca późniejsze kontrole instalacji przez instytucje rządowe.
Zagrożenia związane z pracą zamkniętych instalacji ziębniczych
Zagrożenie pochodzić może od ciśnienia i temperatury czynników ziębniczych krążących w zamkniętej instalacji freonowej. Jeżeli instalacja jest użytkowana w sposób niewłaściwy lub jeżeli wystąpi sytuacja wyjątkowa np. pożar, wzrasta zagrożenie mechanicznym uszkodzeniem instalacji na wskutek eksplozji (wywołanej wysokim ciśnieniem i temperaturą). Skutkować to może zagrożeniem dla zdrowia i życia ludzkiego, powodując poparzenia i inne fizyczne uszkodzenia ciała osób narażonych na wybuch, a także dewastację mienia. Wysokie ciśnienie może powstać na wskutek niewłaściwie eksploatowanej lub źle zaprojektowanej instalacji, nie wyposażonej w armaturę kontrolno-zabezpieczającą (wzrost ciśnienia skraplania w instalacji wskutek niedostatecznego chłodzenia skraplaczy lub całkowitej niemożności odprowadzenia ciepła z powierzchni skraplacza itp.).
Należy zwrócić uwagę, że w instalacjach ziębniczych po stronie niskiego ciśnienia mamy do czynienia z niskimi lub bardzo niskimi wartościami temperatury ziębników. Niebezpieczeństwo może pochodzić zatem od zbyt niskiej temperatury (odmrożenia). Z kolei po stronie wysokiego ciśnienia temperatura sprężonych par czynników osiąga bardzo wysokie wartości (wykorzystuje się je do podgrzania wody w instalacjach c.o. i c.w.u.). Zachodzi tu możliwość poparzenia.
Na wskutek nieprawidłowego projektu, montażu lub eksploatacji może nastąpić rozszczelnienie instalacji ziębniczej. Przy obecnie stosowanych w klimatyzacji komfortu czynnikach ziębniczych najczęściej ryzyko związane jest z wypieraniem tlenu z powietrza, co prowadzić może do uduszenia osób przebywających w pomieszczeniu, w którym nastąpił wyciek.
W momencie wycieku czynnika ziębniczego należy zdać sobie sprawę z własności palnych niektórych czynników. Nawet te czynniki ziębnicze, które w instalacji są niepalne, na wskutek wycieku do powietrza atmosferycznego mogą tworzyć mieszaniny palne i wybuchowe.
Zagrożenia płyną też z typowych dla instalacji mechanicznych cech tj. możliwość uszkodzeń ciała na wskutek pracy maszyn wirujących, takich jak wentylatory, pompy i sprężarki, powodujących wibrację oraz emisję hałasu. Długotrwałe narażenie na nadmierny hałas powoduje nieodwracalne uszkodzenia słuchu.
Nie należy także bagatelizować właściwości fizykochemicznych czynników oddziałujących na organizm ludzki i na środowisko naturalne (destrukcja warstwy ozonowej, globalne ocieplenie).
Zagrożenia związane z właściwościami fizykochemicznymi czynników chłodniczych
W normie PN-EN 378 [3] zawarto podział na różne grupy i klasyfikację ziębników w zależności od:
- wpływu na otoczenie,
- wpływu na tworzenie się efektu cieplarnianego,
- wpływu na niszczenie warstwy ozonowej.
Oddziaływanie na otoczenie
Oddziaływanie na otoczenie określa się na podstawie kryterium dolnej granicy palności (przy ciśnieniu atmosferycznym i temperaturze pokojowej) oraz toksyczności na zdrowie organizmu ludzkiego.
W oparciu o toksyczność czynniki dzieli się na dwie zasadnicze grupy:
- grupa A – to czynniki nie mające szkodliwego wpływu na większość pracowników, którzy są narażeni na ich działanie codziennie w okresie 8 godzinnego dnia pracy i 40 godzinnego tygodnia pracy przy średnim stężeniu ≥400 ml/m3 (400 ppm);
- grupa B – czynniki nie mające szkodliwego wpływu na większość pracowników dla warunków pracy przytoczonych powyżej, ale przy średnim ważonym względem czasu stężeniu <400 ml/m3 (400 ppm).
Ogólną klasyfikację czynników według normy PN-EN 378 formułuje tabela. Poprzez uwzględnienie obydwu powyżej wspomnianych kryteriów możliwe jest przypisanie czynnika do jednej z trzech grup powiązanych z przytoczoną tabelą. Rozróżnia się zatem:
- grupa L1 = A1 – czynniki niepalne, nieszkodliwe dla zdrowia;
- grupa L2 = A2, B1, B2 – czynniki palne przy stężeniu powyżej 3,5% i/lub toksyczne;
- grupa L3 = A3, B3 – czynniki palne lub wybuchowe przy stężeniu poniżej 3,5%.
Jeżeli istnieje wątpliwość co do przypisania czynnika do danej grupy wybierać się powinno grupę, przy której stosuje się bardziej rygorystyczne środki zapobiegawcze.
Oddziaływanie na efekt cieplarniany
Oddziaływanie na potencjał tworzenia się efektu cieplarnianego określą się na podstawie wartości wskaźnika GWP, w związku z czym rozróżnia się w tym zakresie dwie grupy:
- grupa G1 – grupa o wartości wskaźnika GWP <0,5;
- grupa G2 – grupa o wartości wskaźnika GWP ≥0,5.
LITERATURA
[1] EN 378-1: Instalacje ziębnicze i pompy ciepła – Wymagania
dotyczące bezpieczeństwa i ochrony środowiska –
Część 1: Wymagania podstawowe, definicje, klasyfikacja
i kryteria wyboru.
[2] EN 378-2: Instalacje ziębnicze i pompy ciepła – Wymagania
dotyczące bezpieczeństwa i ochrony środowiska
– Część 2: Projektowanie, budowanie, sprawdzanie, znakowanie
i dokumentowanie.
[3] PN-EN 378: Instalacje ziębnicze i pompy ciepła. Wymagania
dotyczące bezpieczeństwa i ochrony środowiska.
[4] Z. BONCA, D. BUTRYMOWICZ, D. DAMBEK, A. DEPTA, W.
TARGAŃSKI: Nowe czynniki chłodnicze i nośniki ciepła.
Własności cieplne, chemiczne i użytkowe. MASTA. 2004.
Wydanie 2.
Oddziaływanie na warstwę ozonową
Wpływ destrukcyjnego oddziaływania na warstwę ozonową czynnika chłodniczego skutkuje przypisaniem do jednej z trzech grup, zależnie od wartości wskaźnika ODP:
- grupa O1 – czynniki o wartości wskaźnika ODP <0,01;
- grupa O2 – czynniki o wartości wskaźnika 0,01≤ ODP <0,1;
- grupa O3 – czynniki o wartości wskaźnika ODP ≥0,1.
Właściwości fizyczne wybranych czynników w ujęciu bezpieczeństwa eksploatacji i użytkowania (...)
Metody zabezpieczenia instalacji przed wyciekiem freonu (...)
LITERATURA
[1] EN 378-1: Instalacje ziębnicze i pompy ciepła – Wymagania dotyczące bezpieczeństwa i ochrony środowiska – Część 1: Wymagania podstawowe, definicje, klasyfikacja i kryteria wyboru.
[2] EN 378-2: Instalacje ziębnicze i pompy ciepła – Wymagania dotyczące bezpieczeństwa i ochrony środowiska – Część 2: Projektowanie, budowanie, sprawdzanie, znakowanie i dokumentowanie.
[3] PN-EN 378: Instalacje ziębnicze i pompy ciepła. Wymagania dotyczące bezpieczeństwa i ochrony środowiska.
[4] Z. BONCA, D. BUTRYMOWICZ, D. DAMBEK, A. DEPTA, W. TARGAŃSKI: Nowe czynniki chłodnicze i nośniki ciepła. Własności cieplne, chemiczne i użytkowe. MASTA. 2004. Wydanie 2.
AUTOR: Bartłomiej Adamski
PZITS o. Kraków
|
