Projektowanie parametrów środowiska wewnętrznego powinno być prowadzone z uwzględnieniem wszystkich aspektów wpływających na jakość mikroklimatu.

W krajach rozwiniętych człowiek spędza około 90% swojego czasu w pomieszczeniach zamkniętych (rys. 1), w których warunki środowiska wynikają z parametrów powietrza zewnętrznego, działania układu wentylacji i klimatyzacji, jak również w znacznej mierze z zysków ciepła, wilgoci i zanieczyszczeń emitowanych z elementów wyposażenia znajdującego się w pomieszczeniach. Jednocześnie środowisko przebywania ludzi powinno być kształtowane pod kątem zapewnienia warunków komfortu dla użytkowników. Zadaniem wentylacji i klimatyzacji jest tworzenie środowiska wewnętrznego komfortowego głównie ze względu na jakość powietrza oraz warunki cieplne. Zapewnienie pracownikom poczucia komfortu cieplnego poprzez regulację odpowiednich parametrów środowiska pracy przekłada się, m. in. na zmniejszenie liczby popełnianych błędów, ograniczenie liczby wypadków przy pracy oraz chorób zawodowych, a także na poprawę wydajności pracy oraz jakości produktów i usług [2].

W artykule przestawiono informacje nt prawnych i zawartych w normach wymagań, jakie powinny być spelnione w pomieszczeniach biurowych, a także analizę rzeczywistych sytuacji występujących w tego rodzaju obiektach.

Regaulacje prawne i normatywne
Obecnie obowiązującymi zapisami regulującymi wymagania odnośnie środowiska cieplnego w pomieszczeniach biurowych są wytyczne zamieszczone w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (DzU 1998 nr 148 poz. 973), w którym zapisano, że wilgotność względna powietrza w pomieszczeniach przeznaczonych do pracy z monitorem ekranowym nie powinna być niższa niż 40% (§11). Szersze wymagania zapisano w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 roku w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (DzU 1997 nr 129 poz. 844) wraz z Obwieszczeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 sierpnia 2003 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (DzU 2003 nr 169 poz. 1650), w której podaje się, że:
- pomieszczeniach pracy, w których jest wykonywana lekka praca fi zyczna, oraz w pomieszczeniach biurowych temperatura nie może być niższa niż 18°C (§30),
- pomieszczeniach pracy powinna być zapewniona wymiana powietrza wynikająca z potrzeb użytkowych i funkcji tych pomieszczeń, bilansu ciepła i wilgotności oraz zanieczyszczeń stałych i gazowych. Wymagania dotyczące parametrów powietrza w pomieszczeniach pracy określają odrębne przepisy i Polskie Normy (§32),
- powietrze doprowadzane do pomieszczeń pracy z zewnątrz przy zastosowaniu klimatyzacji lub wentylacji mechanicznej powinno być oczyszczone z pyłów i substancji szkodliwych dla zdrowia. Klimatyzacja nie może powodować przeciągów oraz wyziębienia lub przegrzania pomieszczeń pracy. Strumień powietrza pochodzący z urządzeń wentylacji nawiewnej nie powinien być skierowany bezpośrednio na stanowisko pracy (§35).

Rys.1. Przybliżony rozkład czasu spędzanego w poszczególnych środowiskach [1]

Przede wszystkim jednak zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU 2002 nr 75 poz. 690) w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi, wentylowanych w sposób mechaniczny lub klimatyzowanych, wartości temperatury, wilgotności względnej i prędkości ruchu powietrza w pomieszczeniach należy przyjmować do obliczeń zgodnie z Polską Normą dotyczącą parametrów obliczeniowych powietrza wewnętrznego.

Norma PN-B/03421:1978 defi niuje wartości powietrza w pomieszczeniach w zależności od określonej aktywności fi zycznej człowieka, tj:
- przy małym tempie metabolizmu (szycie, księgowanie, pisanie na maszynie; aktywność do 200 W): temperatura powietrza w pomieszczeniach (zimą) wynosi: 20÷22ºC, latem: 23÷26ºC, wilgotność względna zimą (niezależnie od aktywności): 40÷60%, latem: 40÷55%, a prędkość ruchu powietrza zimą – maksymalnie 0,2 m/s, latem – 0,3 m/s;
- przy średnim tempie metabolizmu (wbijanie gwoździ, tynkowanie; aktywność 200÷300 W) temperatura powietrza w pomieszczeniach zimą wynosi 18÷20ºC, latem – 20÷23ºC, wilgotność względna latem 40÷60%, a prędkość ruchu powietrza zimą – maksymalnie 0,2 m/s, latem – 0,4 m/s;
- przy dużym tempie metabolizmu (praca z siekierą, przenoszenie ciężkich materiałów; aktywność powyżej 300 W) temperatura powietrza w pomieszczeniach zimą – 15÷18ºC, latem – 18÷21ºC, wilgotność względna latem 40÷60%, a prędkość ruchu powietrza zimą – maksymalnie 0,3 m/s, latem – 0,6 m/s.

W normie PN-EN ISO 7730:2006 zapisano, iż w pomieszczeniach biurowych powinno dążyć się do stworzenia warunków komfortu cieplnego dla użytkowników. (...)

Rzeczywiste warunki mikroklimatu w pomieszczeniach biurowych (...)

Podsumowanie
Pomimo bardzo szczegółowych informacji i zaleceń przedstawionych w Polskich Normach rzeczywiste parametry powietrza w pomieszczeniach biurowych znacznie odbiegają od warunków komfortu cieplnego.
Projektując pomieszczenia, w których przez minimum 8 godzin dziennie przebywają ludzie, powinno się mieć na uwadze zapis z Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1977 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dział III; Pomieszczenia pracy; Rozdział 1; Przepisy ogólne) § 15.1: Pomieszczenia pracy i ich wyposażenie powinny zapewniać pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy. W szczególności w pomieszczeniach pracy należy zapewnić oświetlenie naturalne i sztuczne, odpowiednią temperaturę, wymianę powietrza oraz zabezpieczenie przed wilgocią, niekorzystnymi warunkami cieplnymi i nasłonecznieniem, drganiami oraz innymi czynnikami szkodliwymi dla zdrowia i uciążliwościami.

AUTOR: Anna BOGDAN
– Pracownia Obciążeń Termicznych, CIOP-PIB
oraz Zakład Klimatyzacji i Ogrzewnictwa, Wydział Inżynierii Środowiska, Politechnika Warszawska